Іш қату және өмір салты: тамақтану, стресс пен күнделікті әдеттердің ішек жұмысына әсері

Мақала TopDoc редакциясы тарапынан дайындалды

Медициналық сараптаманы жүргізген:

Гастроэнтеролог, жалпы тәжірибе дәрігері

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Мұндай мәселелер туралы адамдар сирек ашық айтады. Көбіне әзілге айналдырып, үндемей жүреді немесе жай ғана шыдай береді. Бірақ бірнеше күн қатарынан іштің ауырлығы, кебуі, жайсыздық пайда болып, ағза «дұрыс жұмыс істемей тұрғандай» сезім туғанда, бұл енді күлкілі болмай қалады.

Іш қату — көптеген адамға таныс мәселе. Оның себебі тек тамақтануда емес. Ішек жұмысына бәрі әсер етеді: стресс, ұйқының жетіспеуі, аз қимылдау, үнемі асығыс жүру, жол-жөнекей тамақтану және ағзаның сигналдарын елемеу.

Көп адам таңертең тек кофе ішіп, түсте тез-тез тамақтанып, аз су ішіп, кешкі асты кеш жейді. Кейін ас қорыту неге бұзылғанына таңғалады. Көп жағдайда іш қату — ағзаға дұрыс режим мен күтім жетіспейтінінің белгісі.

Комаровская Марина Александровна

30 жыл жұмыс өтілі, Гастроэнтеролог, Жалпы тәжірибе дәрігері, Педиатр

5.0 Рейтинг

531 пікір

30 жыл жұмыс өтілі

Балалар мен ересектерге арналған

Online консультация

Іш қату деген не

Іш қату — ішектің қиын немесе тым сирек босатылуы. Әдетте адам аптасына үш реттен аз дәретке шықса немесе дәретке шығу ауыр әрі қиын болса, бұл жағдай іш қату деп есептеледі.

Бірақ мұнда бір маңызды нәрсені түсіну керек: әр адамның «қалыпты жағдайы» әртүрлі. Біреулер үшін күніне екі рет дәретке шығу қалыпты болса, енді біреулер үшін күнара шығу — қалыпты жағдай. Мәселе адамда мынадай белгілер пайда болғанда туындайды:

жайсыздық;
іштің ауырлығы;
ауырсыну;
ішектің толық босамағандай сезімі.

Яғни тек дәретке шығу жиілігі емес, адамның жалпы жағдайы мен сезімі де маңызды.

Іш қатуды қалай анықтауға болады

Кей адамдар жылдар бойы созылмалы іш қатумен өмір сүріп, оны «ағзаның ерекшелігі» деп қабылдайды. Бірақ назар аудару қажет белгілер бар. Негізгі симптомдар:

қатты, құрғақ немесе түйіршікті нәжіс;
қатты күшену қажеттілігі;
дәретке шығудың ауыр болуы;
ішектің толық босамағандай сезімі;
тік ішекте «бітеліп тұрғандай» сезім;
іштің кебуі мен ауырлығы.

Кей адамдарда қосымша күш салмаса, ішек мүлде босамайтындай сезім пайда болады. Егер мұндай белгілер үш айдан артық сақталса, бұл созылмалы іш қатудың белгісі болуы мүмкін.

Іш қату не себептен пайда болады

Іш қатудың себептері өте көп және көбіне өмір салтына байланысты болады.

1. Клетчатканың жетіспеуі

Бұл — ең жиі кездесетін себептердің бірі. Қазіргі таңда көп адамның тамағында тоқаш, жартылай дайын өнімдер, фастфуд пен тәттілер көп, ал көкөніс, жеміс және тұтас дәнді өнімдер аз. Соның салдарынан ішектің қалыпты жұмыс істеуіне қажетті талшық жетіспейді.

2. Судың аз ішілуі

Көп адам суды тек шөлдегенде ғана ішеді. Бірақ ішектің дұрыс жұмыс істеуі үшін сұйықтық үнемі қажет. Су жеткіліксіз болса, нәжіс қатты әрі құрғақ болып кетеді.

3. Аз қимылдау

Адам көп отырып, аз қозғалса, ішек жұмысы да баяулайды. Бұл өте жиі кездесетін жағдай: кеңседе жұмыс істеу, көлікпен жүру, кешке диванда отыру — соның бәрі ағзаны «баяу режимге» ауыстырады.

4. Стресс және режимнің өзгеруі

Ішек күйзеліске өте сезімтал келеді. Сапарлар, уайым, күн тәртібінің өзгеруі, ұйқының жетіспеуі — мұның бәрі ас қорыту жүйесінің жұмысына әсер етуі мүмкін. Көп адам демалысқа шыққанда немесе қатты қобалжығанда іш қату пайда болатынын байқаған.

5. Жас ерекшелігі

Егде жаста асқазан-ішек жолының жұмысы баяулайтындықтан, іш қату жиірек кездеседі.

6. Дәрілерді қабылдау

Кейде мәселе тамақтануда емес, қабылданып жүрген дәрілерде болуы мүмкін. Іш қатуға себеп болатын дәрілер:

кейбір ауырсынуды басатын дәрілер;
антидепрессанттар;
темір препараттары;
қан қысымына арналған дәрілер;
антигистаминдік препараттар;
жүйке жүйесіне әсер ететін кейбір дәрілер.

Сондықтан қабылдап жүрген барлық дәрілер туралы дәрігерге міндетті түрде айту маңызды.

Іш қату қандай аурулармен байланысты болуы мүмкін

Кейде іш қату басқа бір аурудың белгісі болуы мүмкін. Оған мынадай жағдайлар себеп болады:

қант диабеті — жүйкелердің зақымдануы мен ішек жұмысының баяулауына байланысты;
тітіркенген ішек синдромы — бұл жағдайда іш қату іштің кебуі және жайсыздықпен қатар жүруі мүмкін;
неврологиялық аурулар — жүйке жүйесінің бұзылыстары ішектің қозғалысын нашарлатады;
жамбас түбі бұлшықеттерінің бұзылыстары — дәретке шығу кезінде бұлшықеттер үйлесімді жұмыс істемей, ішектің толық босауына кедергі келтіреді;
гипотиреоз — қалқанша без қызметі төмендегенде зат алмасу мен ішек жұмысы баяулайды;
өт шығару жүйесінің аурулары — ас қорыту бұзылып, нәжістің өзгеруіне әсер етуі мүмкін;
ішек аурулары — қабыну, тарылу немесе басқа бұзылыстар нәжістің ішек арқылы қалыпты өтуіне кедергі жасайды.

Сирек жағдайларда себеп ісік немесе басқа да күрделі мәселелер болуы мүмкін. Сондықтан ұзаққа созылған іш қатуды елемеуге болмайды.

Қашан дәрігерге қаралу керек

Көп адам мәселені өз бетінше шешуге тырысады, кейде бұл көмектеседі де. Бірақ кей жағдайларда дәрігердің кеңесі міндетті түрде қажет.

Мына жағдайларда маманға қаралған дұрыс:

іш қату ұзақ уақытқа созылса;
нәжісте қан пайда болса;
қатты ауырсыну болса;
нәжістің сипаты күрт өзгерсе;
себепсіз салмақ азайса;
үй жағдайындағы тәсілдер көмектеспесе.

Мәселені айлар бойы шыдап жүргенше, уақытында тексерілген дұрыс. Гастроэнтерологқа қабылдауға TopDoc дәрігер іздеу сервисі арқылы тез әрі ыңғайлы жазылуға болады.

Іш қатуды қалай анықтайды

Алдымен дәрігер тамақтану, өмір салты, қабылдап жүрген дәрілер және белгілер туралы сұрайды. Сонымен қатар мынадай тексерулер жүргізілуі мүмкін:

ішті қарау;
тік ішекті тексеру;
қан мен нәжіс талдауы;
колоноскопия;
рентген немесе МРТ.

Кейде тек тамақтануды түзету жеткілікті болса, кей жағдайларда тереңірек тексеру қажет болады.

Іш қатудан арылуға не көмектеседі

Жақсы жаңалық — көп жағдайда бұл мәселені күрделі емсіз-ақ шешуге болады.

1. Дұрыс тамақтану

Клетчатка — ішектің басты көмекшісі. Рационға мыналарды қосқан пайдалы:

көкөністер;
жемістер;
ботқалар;
тұтас дәнді нан;
бұршақ тұқымдастар.

Бірақ клетчатканы бірден көп мөлшерде емес, біртіндеп көбейткен дұрыс. Әйтпесе іштің кебуі күшеюі мүмкін.

2. Су ішу

Сұйықтық жеткіліксіз болса, клетчатка да тиімді жұмыс істемейді. Сондықтан күн бойы жеткілікті мөлшерде су ішу маңызды.

3. Қозғалыс

Кейде қарапайым серуеннің өзі ішектің белсендірек жұмыс істеуіне көмектеседі. Міндетті түрде спортзалға барудың қажеті жоқ. Бастысы:

көбірек жүру;
ұзақ уақыт қозғалмай отырмау;
жеңіл жаттығулар жасау.

4. Дәретке баруды кейінге қалдырмау

Көп адам жұмысқа, жолға немесе қолайсыздыққа байланысты шыдап жүреді. Бірақ дәретке баруды үнемі кейінге қалдыру да іш қатуға себеп болуы мүмкін.

Іш жүргізетін дәрілерді қолдануға бола ма

Кей жағдайларда іш жүргізетін дәрілерсіз болмайды. Мұндай дәрілердің бірнеше түрі бар:

клетчаткасы бар препараттар;
ішекте суды ұстап тұратын дәрілер;
ішек жұмысын ынталандыратын препараттар;
свечалар мен клизмалар.

Бірақ іш жүргізетін дәрілерді бақылаусыз және ұзақ уақыт қолдану зиян келтіруі мүмкін. Сондықтан оларды күнделікті әдетке айналдырмаған дұрыс.

Қандай асқынулар болуы мүмкін

Егер мәселені ұзақ уақыт елемесе, мынадай асқынулар пайда болуы мүмкін:

геморрой;
анальды жарықтар;
нәжістің қатты тығыздалып қалуы;
тік ішектің түсуі.

Сонымен қатар созылмалы іш қату адамның өмір сапасына айтарлықтай әсер етеді. Адам ашушаң болып, іште ауырлық сезімі пайда болады, күнделікті өмірдегі жайлылық төмендейді.

Есте сақтайтын ең маңызды нәрсе

Іш қату — жай ғана «қолайсыздық» емес. Бұл адамның өзін жайсыз сезінуіне және өмір сапасына елеулі әсер ететін мәселе. Сондықтан бұл туралы айтуға ұялмай, айлар бойы шыдап жүрмеу керек. Кейде ағзаға тек жеткілікті су, қозғалыс және тамақтануды түзету жеткілікті болады. Ал кей жағдайларда дәрігер көмегі қажет.

Іш қатуды қандай дәрігер емдейді?

Іш қату кезінде алдымен терапевтке немесе гастроэнтерологқа қаралған дұрыс. Дәрігер мәселенің себебін анықтап, қажетті тексерулер тағайындап, ем ұсынады.

Егер іш қату гормоналдық бұзылыстармен байланысты болса, эндокринологтың кеңесі қажет болуы мүмкін. Ал жамбас түбі бұлшықеттерінің жұмысы бұзылған жағдайда проктолог немесе невролог көмектеседі.

Әсіресе іш қату ауырсынумен, іштің кебуімен, нәжістегі қанмен немесе жағдайдың күрт нашарлауымен қатар жүрсе, ұзақ уақыт өзін-өзі емдеумен айналыспау керек.